و نيز به آن‌چه مخصوص هريك از شماست و آن مرگ است . « حد » آورده : آن حضرت عليه السّلام دستور به پيشى گرفتن بر مرگ داده و آن را واقعهء عامّه ناميده ، زيرا تمام جان‌داران را شامل مىشود ، و سپس از آن به‌عنوان خاصّة أحدكم تعبير آورده ؛ زيرا اگر چه مرگ پديده‌اى عمومى است ؛ ولى هرانسانى در ارتباط با آن داراى ويژگى است . « 1 » مؤلف : اين تفسير « حد » بسيار بعيد به نظر مىرسد ، بلكه ظاهر از جملهء « و بادروا أمر العامّة ، مبادرت ورزيدن به اصلاح امور مسلمين و رفع مشكلات و نيازمندىهاى آنان است . در خبر آمده : ليس منّا من لم يهتمّ بأمور المسلمين ؛ « 2 » از ما نيست آن‌كس كه به امور مسلمين اهتمام نورزد . در خطبهء دوم : فإنّ النّاس أمامكم و إنّ السّاعة تحدوكم من خلفكم ؛ همانا مردم در پيش روى شما مىروند و قيامت شما را از پشت سر مىراند . در خطبهء اول : فإنّ الغاية أمامكم و إنّ ورائكم السّاعة تحدوكم ؛ همانا غايت و هدف نهايى حيات در پيش روى شماست و ساعت ( قيامت ) از پشت سر شما را مىراند . اصل در اين دو فقره يكى از آنهاست و ديگرى مصحّف است و سيّد رضى رحمه اللّه در خصائص آن را بدين‌گونه نقل كرده است : « فخلفكم الساعة تحدوكم » . « 3 » « حد » آورده : و روايت شده : فإنّ البأس أمامكم به جاى فإنّ النّاس . . . ، و مقصود از « بأس » فتنه است . مؤلف : در صورت صحت روايت « بأس » ، از كجا معلوم كه مراد از آن فتنه است و شايد مراد عذاب باشد ؛ نظير جملهء « فإنّ الغاية أمامكم » . و در ذيل « فإنّ الغاية أمامكم » گفته : مقصود از غايت ، ثواب و عقاب آخرت است و هم احتمال دارد مرگ باشد . راوندى در معناى « فإنّ الغاية أمامكم » گفته : يعنى بهشت و دوزخ در پشت سر شماست ، و « ورائكم الساعة » ، يعنى قيامت در پيش روى شماست . جا دارد

--> ( 1 ) . شرح ابن ابى الحديد ، ج 9 ، ص 289 . ( 2 ) . كافى ، ج 2 ، ص 163 و بحار الأنوار ، ج 74 ، ص 337 . ( 3 ) . ص 112 .